Wpływ telewizji i komputera na rozwój dziecka

Nasze dzieci dużo czasu spędzają oglądając telewizję oraz na obcowaniu z komputerem. Nie ma w tym nic złego jeżeli pamiętamy o tym, żeby dziecko poświęcało na telewizję tyle czasu, na ile pozwala jego wiek i stopień rozwoju. Rodzic jednak powinien wiedzieć co dziecko ogląda.

Telewizja daje szansę poznania świata. Dzięki niej dzieci często zaskakują nauczycieli i rodziców swoja wiedzą czy znajomością faktów. Pozwala na wyrównywanie poziomu wiedzy dzieci z różnych środowisk. Z telewizji można wiele przenieść do świata zabaw i własnych działań dziecka, czerpiącego z ekranu wzory i przykłady. Dzięki telewizji świat staje przed oczami dzieci, dzięki niej więcej wiedzą i więcej rozumieją. Nie można więc całkowicie pozbawić dziecka przyjemności korzystania z jej dobrodziejstw. Ale trzeba wiedzieć, że aby czegoś nauczyć się, ważny jest kontakt z przedmiotami, możliwość ich dotykania, odkrywania. Dzieci uczą się coś robiąc a nie oglądając. Podobnie jak umiejętności językowe zdobywają przez kontakt z prawdziwymi rozmówcami, nie zaś przypatrując się rozmowom na ekranie.

Zdaniem fachowców dzieci do trzech lat nie powinny w o gole oglądać telewizji, gdyż zakłóca to ich rozwój, hamuje fantazję i szkodzi wzrokowi Małe dzieci potrzebują więcej czasu aby dostrzec i obejrzeć scenę, a w telewizji widzą tylko miganie barw i postaci. To je fascynuje, nie przynosi jednak żadnej korzyści, wręcz przeciwnie. Zaleca się, żeby dzieci do 2 roku życia w dzieci w ogóle nie oglądały telewizji ale jest to rada mało realistyczna. Stąd należy mądrze wybierać programy/ program musi być dostosowany do wieku i oglądać razem/, jak najwięcej rozmawiać o tym co się widziało a wreszcie ograniczyć czas przed telewizorem. W wieku 3-5 lat mogą oglądać krótkie programy, najlepiej tylko dobranocki. 5 – 9 latki mogą oglądać telewizję do 45 minut, nie częściej niż 3 – 4 razy w tygodniu. Historie na ekranie są wizualne – głównie krótkie dialogi, efekty dźwiękowe i muzyka. W efekcie języki książki jest dzieciom obcy, ich uszy nie są wyćwiczone do śledzenia narracji co może prowadzić do problemów z koncentracja i czytaniem.

Dlatego rodzice powinni traktować media z taką samą starannością jak przechowywane w domu lekarstwa i środki chemiczne. Pozwolenie dziecku na oglądanie telewizji bez żadnych ograniczeń może być uznane za formę psychicznego znęcania się nad dzieckiem.

ZAGROŻENIA PŁYNĄCE ZE SPĘDZANIA DŁUGIEGO CZASU PRZED KOMPUTEREM

Dziecko od najmłodszych lat znajduje się w kręgu różnego rodzaju oddziaływań. np. grup społecznych, instytucji , czynników tworzących pozaszkolne środowisko jego życia. Istotną rolę w tym odgrywa telewizja. Kontakt z nią rozpoczyna się bardzo wcześnie i jest codzienny, wielogodzinny. Telewizja daje dzieciom możliwość poznania świata ukazywanego na ekranie, przyswajania wiedzy o nim, uczestniczenia pośrednio w różnych wydarzeniach społecznych i kulturalnych. Badania wykazują, że telewizja stwarza pewne szanse wychowawcze ale możeprzynieść też pewne zagrożenia. Przejawy ujemnego oddziaływania telewizji na proces wychowania dziecka w rodzinie to przede wszystkim: dezorganizacja życia rodzinnego ,negatywny wpływ na zdrowie i rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, dezintegracja rodziny, wyręczanie rodziców w pełnieniu przez nich niektórych funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Wyniki badań wykazują, że dzieci coraz więcej czasu poświęcają telewizji, niejednokrotnie w ciągu dnia kilka godzin. Codzienne, bezkrytyczne oglądanie programów telewizyjnych odbywa się kosztem innych zajęć, np. powoduje zmniejszenie czasu przeznaczonego na naukę i czynny wypoczynek. Wynikiem tego jest zaniedbywanie przez dzieci nauki w domu, odrabianie prac domowych w pośpiechu. Prawie polowa dzieci odrabia lekcje, jednocześnie oglądając telewizję co z pewnością nie pozostaje bez wpływu na wykonanie zadań.

Zauważa się również ,że telewizja ogranicza również czas na rozmowy rodzinne, kontakty bezpośrednie rodziców z dziećmi i wspólne spędzanie czasu wolnego. Dzieci coraz mnie czasu przeznaczają na pracę na rzecz rodziny, domu czy zabawy z rówieśnikami. Nieracjonalne wykorzystanie telewizji powoduje też zmniejszanie ilości czasu na rozwijanie przez dzieci swoich zdolności i zainteresowań. Inne środki masowego przekazu np. książka , radio schodzą na dalszy plan co prowadzi do zubożenia osobowości dziecka.

Wpływ na zdrowie dziecka

Długotrwałe wpatrywanie się w ekran telewizyjny może być przyczyną stanów chorobowych narządu wzroku. Często dzieci nie zachowuj odpowiedniej odległości od ekranu /co najmniej 2.5 metra/ dlatego są narażone na szkodliwe promieniowanie emitowane przez ekran. Natomiast ograniczenie lub brak czasu na zabawy i gry ruchowe, sportowe na powietrzu sprzyja powstawaniu wad postawy i nieprawidłowości w rozwoju psychoruchowym oraz obniżoną sprawność fizyczną.

Wpływ na stan psychiczny dziecka

Ponadto obserwuje się niekorzystny wpływ telewizji na układ nerwowy dziecka. Szczególnie niebezpieczne jest oglądanie przez dzieci filmów ukazujących grozę, przemoc, gwałt. Pokazywane na ekranie sceny tortur., zabójstw mogą wywołać u dzieci stany lękowe, agresję, nadpobudliwość emocjonalną, przeżywają lęki nocne. Dzieci np. boją się wejść do ciemnego pokoju, same spać, itp.

Wpływ na rozwój poznawczy

Nadmierne oglądanie przez dziecko telewizji powoduje jego zmęczenie i znużenie. Ze względu na małe doświadczenie i poziom rozwoju psychicznego dzieci nie zawsze potrafią ocenić, które treści są ważne, a które drugorzędne, co jest fikcją a co rzeczywistością. Ponadto natłok docierających informacji docierających do dziecka powoduje, ze nie ma ono czasu na zastanowienie się nad treściami, na uporządkowanie faktów, dokonanie ich analizy. Może to prowadzić do odbioru przede wszystkim treści łatwych, prostych nie wymagających od dzieci określonego wysiłku umysłowego.

Aktywność twórcza i wyobraźnia

Częsty kontakt z ekranem telewizyjnym ujemnie wpływa na aktywność twórczą i wyobraźnię dziecka, ponieważ wyręcza potrzebę wyobrażania sobie czegoś co widzi i słyszy. Między innymi z tego powodu dzieci mogą mieć problemy z koncentracją na tym co mówi nauczyciel podczas lekcji.

Zachowania agresywne

Dzieci mają skłonność do naśladowania negatywnych bohaterów filmowych /zabawy na placu zabaw/. Najczęściej naśladują słownictwo, ruchy, zwłaszcza chwyty karate, sposoby uderzeń. Ciągłe wielokrotne oglądanie przez dziecko scen okrucieństwa powoduje jego zobojętnienie, brak reakcji na przemoc i krzywdę występującą w realnym świecie . Może powodować również u dziecka wzrost poziomu leku czy nieufności. Sprzyja powstawaniu agresywnego zachowania i podnosi poziom agresji.

Dezintegracja rodziny

Rozpatrując telewizję w aspekcie zagrożeń nie można pominąć zagadnień, które dotyczą dezintegracji rodziny. Pomimo, że telewizja gromadzi cz loków rodziny przed telewizorem to jednak ogranicza czas na. wspólne rozmowy, zabawy. Brak kompromisu co do obejrzenia określonego programu może także wywołać nieporozumienia i kłótnie w rodzinie.

Wyręczanie rodziców w opiece i wychowaniu dziecka

Prowadzone badania potwierdzają zjawisko wyręczania rodziców w opiece i wychowaniu dziecka. Często rodzice z natłoku zajęć poświęcają dzieciom coraz mniej czasu. Telewizyjna dobranocka coraz częściej zastępuje dziecku bajkę opowiadaną lub czytaną przed snem przez rodziców. Czy dzieci ery elektronicznej nie lubią, nie chcą a może nie potrafią słuchać bajek, bo potrzebny jest im ruchomy obraz? W kontakcie z telewizją dziecko jest biernie, ogląda ruchome obrazki/ na pewno dla niego atrakcyjniejsze niż statyczne rysunki w książkach/ i słucha tego, co się mówi do niego z ekranu, ale nie ma możliwości zadania pytania, jeśli czegoś nie rozumie lub gdy coś umknie jego uwadze, a obraz już się zmienił. Kiedy dziecko czegoś nie rozumie w danej bajce, może zapytać- „dlaczego”. Następują kolejne pytania, dziecko rozwija wyobraźnię. Telewizja nie zastąpi dziecku ani opowiadanej mu bajki, ani książki czytanej prze rodziców, bo nie może zastąpić kontaktu uczuciowego.

Potwory w sypialni

Telewizor w sypialni – światło telewizora, komputer blokuje wydzielanie melatoniny /hormon snu/. Może to powodować kłopoty ze spaniem w przyszłości.

Ponadto długie przesiadywanie przed ekranem telewizora obniża inicjatywę, twórcza wolę i odpowiedzialność. Powoduje również wytworzenie określonych nawyków spędzania czasu wolnego. Nie warto uczyć dzieci, że telewizja jest zła i że nie wolno jej oglądać. Warto natomiast pokazywać dobre i złe strony, uczyć krytycznego wyboru programów i podejmowania decyzji.

Reasumując czy warto oglądać telewizję? Tak, ale: uczyć krytycznego wybory programów, przeciwstawiać się programom niedozwolonym, kontrolować czas poświęcony telewizji, wyeliminować oglądanie podczas spożywania posiłków i spotkań rodzinnych.

Komputer

Na przestrzeni ostatnich lat w wielu domach zagościł komputer. Wykorzystywany przez dorosłych najczęściej służy niezbędną pomocą w ichoraz stanowi narzędzie do poznawania świata. Obecnie coraz większa liczba dzieci ma kontakt z komputerem i to już od najwcześniejszych lat życia. Ważne jest jednak, aby korzystanie z niego odbywało się z pożytkiem dla dziecka. Obcowanie z komputerem ma wiele zalet. Komputer jest doskonałym narzędziem pomagającym w rozwoju i edukacji dziecka. Prawidłowy dobór programów edukacyjnych ułatwia dziecku zdobywanie wiedzy i kształci wiele umiejętności takich jak: logiczne myślenie, kojarzenie faktów, wytrwałość cierpliwość, szybkie i celne podejmowanie decyzji. Odpowiednio dobrany program pomaga również rozwijać spostrzegawczość, zręczność, sprawność manualną, refleks oraz podzielność uwagi.

Nadużywanie komputera przez dzieci

Pomimo niewątpliwych zalet korzystania z komputera, zbyt długie przesiadywanie przed komputerem jest już jednak przejawem nadużywania tego narzędzia edukacji i rozwoju. Spędzanie długiego czasu przed monitorem stwarza wiele zagrożeń zdrowotnych – pogłębia wady postawy, powoduje zmęczenie oczu a po dłuższym czasie nawet krótkowzroczność. Gdy układ nerwowy jest długotrwale atakowany strumieniem wielobarwnego światła, ekscytującymi dźwiękami oraz huśtawką emocji wynikającą z przeżyć w wirtualnym świecie dochodzić może do zaburzeń koncentracji, kłopotów z myśleniem, rozstroju emocjonalnego, wyobcowania z rzeczywistego świata, zaburzenia więzi uczuciowej oraz wielu innych zaburzeń osobowości, określanych wspólnym mianem uzależnienia od komputera.

Zagrożenia płynące z nadużywania komputera

Niepokojące są zaburzenia hierarchii wartości. W domach gdzie na pierwszym miejscu stawia się komputer i temu podporządkowane jest zazwyczaj całe pozakomputerowe życie, jest już skrajnym przejawem tego zjawiska, prowadzi do uzależnienia od komputera. Z biegiem czasu dziecko zaczyna żyć w świecie wirtualnym, stopniowo coraz mniej czasu spędza z kolegami, częściej niż kiedyś wolu pozostawać w domu – blisko komputera – niż wychodzić na podwórka. Nie interesują je zajęcia plastyczne ani zabawa klockami, w zamian potrafi przesiadywać przed komputerem długie godziny. Dziecko traci umiejętność nawiązywania kontaktów z rówieśnikami. Nie odczuwa wręcz potrzeby kontaktu realnymi przyjaciółmi, woli ich szukać w świecie wirtualnym. Wszystko co przeszkadza bycie w rzeczywistości wirtualnej staje się przeszkodą, którą za wszelką cenę trzeba usunąć. Komputerowy świat stwarza iluzję ,namiastkę prawdziwego życia.

W przypadku komputera poważnym zagrożeniem dla dziecka są również gry, zwłaszcza nowej generacji, czasami o wątpliwych walorach edukacyjnych i propagujące siłowy styl życia i agresję. Dzieci cechuje mały krytycyzm, często przebywają w świecie fantazji i łatwo zaciera się im granica między fikcją a rzeczywistością.

Kolejnym zagrożeniem jest niekontrolowany dostęp dziecka do Internetu. Jednym z niebezpieczeństw korzystania z Internetu jest duże prawdopodobieństwo znalezienia informacji szkodliwych, których dziecko wcale nie szukało. Aby temu zaradzić można stosować wyszukiwarki filtrujące. Taka wyszukiwarka wybiera tyko strony sprawdzone. Kolejnym sposobem uchronienia dziecka przed niepożądanymi stronami jest utworzenie listy sprawdzonych stron internetowych, można stosować tzw. zakładkę. Inne poważne zagrożenie to tzw. spamy. Są to krótkie informacje wysyłane przez różnych ludzi mogące zawierające np. treści pornograficzne, niechciane wiadomości lub adresy internetowe. Wystarczy, że dziecko otworzy je i w krótkiej chwili znajdzie się na stronach dla dorosłych.

Należy również wspomnieć o pedofilach. Ich ofiarami najczęściej są dzieci, które są początkującymi internautami i nie do końca wiedza jakie zasady panują w wirtualnym świecie. Pierwsza zasada, z którą dziecko musi się liczyć, to chronić swoją prywatność. Musi także pamiętać, że nie wszyscy ludzie w Internecie podają się za tych, kim są w rzeczywistości.

Dziecko może również wpaść w pułapkę zastawioną w sklepach internetowych.

Zadaniem rodziców jest zapoznanie się z zagrożeniami i ustalenie z dziećmi zasad korzystania z tego źródła informacji.

Internet dla dzieci

Można odnaleźć wiele stron dla dzieci w polskim Internecie. Najczęściej używane katalogi i programy wyszukujące po wpisaniu odpowiednich słów kluczowych np. ”strony dla dzieci”, „serwisy dla dzieci”, portale dla dzieci wyświetlają nam od kilku do kilkunastu pozycji. Są to profesjonalnie przygotowane portale przeznaczone dla odbiorców w tym wieku. Charakteryzują się ciekawą i bogatą grafiką, można na nich znaleźć wiele przedstawionych w formie zabaw i gier zadań edukacyjnych. Zwykle bywają łatwe i intuicyjne w obsłudze. Objaśnienia do zabaw i gier prezentowane są najczęściej w formie tekstowej, dlatego przypadku dzieci młodszych konieczna jest pomoc starszych.

Zakończenie

Komputer, tak jak wszystko w naszym życiu, musi mieć w nim właściwe miejsce. W przypadku dzieci, określenie tego miejsca leży w rękach rodziców. Rodzice powinni sprawować nadzór nad tym, w jaki sposób dziecko korzysta z komputera. W przypadku najmłodszej grupy dzieci najlepiej, aby było wspólne, kontrolowane korzystanie z komputera. Zabawa przy komputerze nie powinna być podstawową formą spędzania wolnego czasu. Rodzice powinni stwarzać dziecku okazje do różnych przeżyć i rozwoju zainteresowań nie związanych z komputerem. Warto pokazać dziecku piękno pozakomputerowego świata. Niebagatelne znaczenie ma tutaj właściwa atmosfera rodzinna, częste rozmowy i kontakt uczuciowy z dzieckiem. Wspólne zainteresowania i zabawy mogą sprawić, że nie będzie ono wcielać się w samotność wirtualnejrzeczywistości.

mgr Dorota Karasek –psycholog PPP w Gostyninie